اختلال شخصیت اجتنابی (AvPD) یکی از انواع اختلالات شخصیت است که با الگوهای پایدار اجتناب، احساس ناکافی بودن و حساسیت فوقالعاده به ارزیابی و انتقاد دیگران مشخص میشود. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً در برقراری ارتباطات اجتماعی و قبول مسئولیتهای روزمره دچار چالش هستند و ممکن است از موقعیتهای اجتماعی دوری کنند. این اختلال نهتنها بر کیفیت زندگی فرد تأثیر میگذارد بلکه میتواند روابط شخصی و عملکرد شغلی را تحت تاثیر قرار دهد. در این بررسی، به تحلیل علل، نشانهها، و تأثیرات اجتماعی اختلال شخصیت اجتنابی، میپردازیم.
اختلال شخصیت اجتنابی چه ویژگی هایی دارد؟
- اجتناب از دیگران: افراد کناره گیر تمایل دارند در جمعها و موقعیتهای اجتماعی حضور نداشته باشند و از روابط نزدیک با دیگران دوری میکنند.
- اجتناب از روابط به علت ترس از شرم: احساس میکنند که پایین تر از دیگران هستند و به همین دلیل از شرکت در فعالیتهای اجتماعی دوری میکنند.
- ترس از طرد شدن و انتقاد: معمولاً نسبت به نقد و قضاوت دیگران بسیار حساس هستند و این موضوع باعث اضطراب و اجتناب بیشتر در آنها میشود.
- بازداری در روابط: این افراد به شدت از رد شدن یا عدم پذیرش توسط دیگران میترسند و ممکن است در نتیجه از ابراز خواستهها یا احساسات خود اجتناب کنند.
افراد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی (AvPD) معمولاً از پذیرش موضوعات جدید و مواجه با آن یا پذیرش مسئولیت های اجتماعی اجتناب میکنند در نهایت این الگوهای اجتنابی چالش های مختلفی در زندگی این افراد به وجود می آورد؛ که دلایل این چالشها به ویژگیهای اصلی این اختلال برمیگردد.
علت ابتلا به شخصیت اجتنابی چیست؟
اختلال شخصیت اجتنابی (AvPD) میتواند تحت تأثیر مجموعهای از عوامل زیستی، روانشناختی و محیطی قرار گیرد. تحقیقات نشان دادهاند که ممکن است یک عنصر وراثتی در توسعه این اختلال وجود داشته باشد، به این معنی که افرادی که در خانوادههای دارای سابقه اختلالات اضطرابی یا شخصیت هستند، بیشتر در معرض ابتلا به AvPD قرار میگیرند.
طرد یا تنبیه از سوی والدین یا دیگر افراد در دوران کودکی میتواند باعث افزایش احساس شرم و ترس از قضاوت در کودکان شود. بسیاری از افراد به دلیل تجربیات خانوادگی منفی، نظیر انتقادات مکرر یا عدم حمایت اجتماعی در دوران کودکی، دچار این اختلال میشوند (American Psychiatric Association, 2013).
همچنین افرادی که دارای تصویر منفی از خود هستند یا به راحتی احساس شرم میکنند، در معرض ابتلا به این اختلال قرار دارند. تصورات غیرواقعی از روابط اجتماعی در رسانهها نیز میتواند تأثیرگذار باشد و اضطراب اجتماعی و احساس عدم کفایت را تشدید کند. در مجموع، اختلال شخصیت اجتنابی نتیجه تعامل پیچیدهای از عوامل ژنتیکی، تجربیات کودکی، صفات شخصیتی و عوامل اجتماعی و فرهنگی است. درک این عوامل میتواند به تشخیص و درمان بهتر این اختلال کمک کند.
تشخیص اختلال شخصیت اجتنابی
اختلال شخصیت اجتنابی ویژگیها و علائم خاصی دارد که میتواند تأثیر قابل توجهی بر روابط اجتماعی و کیفیت زندگی فرد بگذارد. در ادامه به بررسی ویژگیهای این اختلال و عوامل مهم برای تشخیص آن میپردازیم. براساس DSM-5 (راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی)، برای تشخیص AvPD، فرد باید حداقل چهار تا از ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- اجتناب مداوم از تعاملات اجتماعی به دلیل احساس عدم کفایت و ترس از انتقاد.
- تمایل به دوری از روابط نزدیک به دلیل ترس از طرد شدن.
- احساس بی ارزشی و عدم اطمینان به خود.
- عدم اطمینان به مهارتهای اجتماعی و اجتناب از موضوعات جدید
- ترس از اینکه دیگران دوستشان نداشته باشند.
- بازداری در روابط و ابراز احساسات
- اجتناب از فعالیتهای اجتماعی به دلیل ترس از ارزیابی منفی.
تشخیص گذاری فرایندی است چندمرحله ای که در ادامه به برخی از مراحل تشخیصی اشاره میکنیم:
- ارزیابی تاریخچه شخصی و اجتماعی فرد، زیرا به شناسایی الگوهای رفتاری، تجارب منفی و نحوه تعامل با دیگران کمک میکند.
- انجام مصاحبههای بالینی عمیق برای جمعآوری اطلاعات در مورد نگرشها، احساسات و تجربیات فرد بهویژه در بررسی جنبههای اجتماعی و بینفردی.
- استفاده از ابزارهای استاندارد برای ارزیابی شخصیت، مانند مقیاسهای اضطرابی و مقیاسهای ارزیابی شخصیت که در فرایند تشخیص کمک کننده هستند.
- بررسی اختلالات دیگر به صورت هم زمان، زیرا ممکن است علائم اضطراب اجتماعی یا سایر اختلالات شخصیتی وجود داشته باشد.
در مجموع تشخیص اختلال شخصیت اجتنابی نیازمند تحلیلی دقیق و جامع از رفتارها، تجربیات و احساسات فرد است. برای افرادی که با این اختلال مواجه هستند، درمانهای رواندرمانی و تکنیکهای مدیریت اضطراب میتوانند کمککننده باشند. درمان اختلال شخصیت اجتنابی (AvPD) معمولاً یک فرایند چندجانبه است که میتواند شامل روشهای مختلف باشد. هدف اصلی درمان، کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی و روابط اجتماعی فرد است.
درمان اختلال شخصیت دوری گزین به کمک خانواده و دوستان
خانواده و دوستان نقش مهمی در حمایت از افراد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی (AvPD) دارند. پشتیبانی عاطفی و اجتماعی میتواند به بهبود کیفیت زندگی فرد کمک کند و فرایند درمان را تسهیل کند. در ادامه به چند راهکار برای پشتیبانی از این افراد میپردازیم:
- خانواده و دوستان باید درباره اختلال شخصیت اجتنابی اطلاعات کافی داشته باشند تا بتوانند شرایط فرد را بهتر درک کنند و به او کمک کنند. گوش دادن به دغدغهها و احساسات فرد بدون قضاوت میتواند احساس امنیت این افراد را افزایش دهد.
- فراهم کردن فضایی بدون فشار و نقد میتواند به فرد کمک کند تا احساس راحتی بیشتری داشته باشد و به راحتی با دیگران تعامل داشته باشد. انتقادات منفی میتواند وضعیت را بدتر کند، بنابراین بهتر است تلاش شود تا نظرات سازنده و مثبت ارائه شود.
- دعوت به شرکت در فعالیتهای کوچک اجتماعی با افرادی که فرد راحت است، میتواند او را به تدریج با تعاملات اجتماعی سازگار کند. زمانی که فرد در شرایط اضطرابی یا بیاحساسی قرار میگیرد، حضور فیزیکی و عاطفی موثر میتواند تسلیبخش باشد.
- حمایت از انتخابها و تصمیمات فرد به او احساس استقلال و کنترل بیشتری میدهد. نشان دادن حمایت و عشق به صورت کلامی و غیرکلامی به فرد احساس ارزشمندی میدهد.
- و از همه مهم تر، تشویق فرد برای مراجعه به متخصص و شرکت در جلسات درمانی میتواند به او کمک کند تا درک بهتری از خود پیدا کند و تعاملات سازنده تری را پیش بگیرد.
کلام آخر
اختلال شخصیت اجتنابی، با وجود چالشهای فراوانی که برای مبتلایان به همراه دارد، قابل درمان و مدیریت است. با توجه به اهمیت احساس امنیت عاطفی و حمایت اجتماعی، افراد مبتلا به این اختلال میتوانند به تدریج با بهرهگیری از رواندرمانی و استراتژیهای حمایتی، بر مشکلات خود غلبه کنند و کیفیت زندگی بهتری را تجربه کنند. همچنین، شناخت و آگاهی جامعه درباره این اختلال میتواند به کاهش تاثیرات منفی تشخیص گذاری (stigmatization) و افزایش پذیرش و درک اجتماعی این افراد کمک کند. در نهایت، با حمایت مناسب و مداخلات مؤثر، افراد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی میتوانند به سمت زندگی مثبتتر و ارتباطات سالمتری گام بردارند.
