تصور کنید برای انجام هر تصمیمی در زندگی، نیاز به تأیید دیگران داشته باشید و بدون حضور آنها احساس ناتوانی کنید. این احساس، چالشی است که افراد مبتلا به اختلال شخصیت وابسته (Dependent Personality Disorder) با آن مواجهاند. اگر این وابستگی بیش از حد کنترل نشود، میتواند منجر به روابط ناسالم و کاهش کیفیت زندگی شود.
اگر بخواهیم بصورت ساده پاسخ این سوال را بدهیم اختلال شخصیت وابسته (DPD) چیست باید گفت: نوعی اختلال شخصیت است که با نیاز بیش از حد به مراقبت و توجه دیگران مشخص میشود. این افراد معمولاً اعتماد به نفس پایینی دارند و به سختی میتوانند بهتنهایی تصمیمگیری کنند. این وابستگی شدید میتواند روابط آنها را دچار مشکل کند و آنها را در معرض سوءاستفاده عاطفی قرار دهد.
در این مقاله، به بررسی علائم، علل، تفاوتها و روشهای درمانی این اختلال پرداختهایم. اگر احساس میکنید خود یا اطرافیانتان چنین ویژگیهایی دارید، مراجعه به یک متخصص روانشناسی در کلینیک حال خوب در تهران میتواند اولین گام مؤثر برای بهبود باشد.
عوامل مؤثر در شکلگیری اختلال شخصیت وابسته
تحقیقات نشان میدهد که این اختلال نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، اجتماعی و محیطی است:
- تجربههای منفی کودکی : مانند طلاق عاطفی والدین یا عدم توجه کافی به کودک و غفلت در دوران رشد کودک و…
- تربیت سختگیرانه و انتقادی والدین: این کودکان در بزرگسالی کمتر قادر به گرفتن تصمیمات مستقل هستند و بیشتر به دیگران وابسته میشوند
- اضطراب و احساسات منفی
- عزت نفس پایین
ویژگیهای شخصیتی افراد وابسته
افراد مبتلا به DPD ویژگیهای زیر را دارند:
- نداشتن اعتماد بنفس و ذهنیت منفی به توانمندی های خود
- این افراد به شدت به دیگران وابسته هستند و نیازی افراطی به مراقبت و توجه دارند.
- ضعف در تصمیم گیری های روزانه ی زندگی
- برای به دست آوردن محبت و توجه دیگران، به راحتی رفتارها و نظرات دیگران را میپذیرند و از مخالفت با آنها پرهیز میکنند.
- به شدت به تأیید و پشتیبانی دیگران وابسته هستند و برای تصمیمگیریهای روزمره خود به مشاوره و تأیید دیگران نیاز دارند.
- از پذیرش مسئولیتهای بزرگ خودداری میکنند و بیشتر به دیگران وابستهاند زیرا به توانمندی های خود باور ندارند.
- در روابط اجتماعی ممکن است احساس ناامنی کنند و اعتماد به نفس پایینی دارند؛ از این رو، در تعاملات اجتماعی میتوانند دچار اضطراب شوند.
در نهایت برای حفظ روابط، این افراد ممکن است خواستههای خود را نادیده بگیرند و به راحتی در برابر دیگران تسلیم شوند.
تشخیص شخصیت وابسته در روابط
تشخیص معمولا از طریق مصاحبه بالینی انجام میشود. روانشناس با بررسی تاریخچه خانوادگی، علائم فعلی، و نحوه تعامل فرد با دیگران و روابطش به تشخیص میرسد. ممکن است از پرسشنامهها و ارزیابیهای رفتاری نیز برای تشخیص بهتر و دقیق تر استفاده شود. همچنین، ضروری است که سایر اختلالات روانی که ممکن است با اختلال شخصیت وابسته نمایان شوند، مانند اختلالات اضطرابی یا افسردگی، بررسی شود.
تشخیص این اختلال بر اساس معیارهای راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) صورت میگیرد. برای تشخیص این اختلال، فرد باید حداقل پنج مورد از ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- نیاز شدید به مراقبت دیگران
- اضطراب شدید در صورت تنها ماندن
- مشکل در تصمیمگیری بدون مشورت با دیگران
- ترس از طرد شدن و تلاش برای حفظ روابط به هر قیمتی
وابستگی در روابط خوب است یا بد؟
وابستگی در روابط به خودی خود بد نیست. وابستگی در روابط به تمایل طبیعی انسانها به برقراری ارتباطات عاطفی و حمایتی برمیگردد. این وابستگی میتواند در روابط سالم وجود داشته باشد و به احساس امنیت و راحتی فرد کمک کند.
اما افرادی که مبتلا به اختلال وابستگی هستند، برای تصمیمگیری و انجام امور خود به شدت به طرف مقابل وابستهاند و نمیتوانند به تنهایی تصمیم بگیرند؛ اعتماد به نفس پایینی دارند و احساس ناتوانی میکنند و ترس زیادی از رهاشدن دارند و به هر قیمتی برای حفظ روابط خود تلاش میکنند.
اما وابستگی سالم شامل احترام به نیازها و مرزهای یکدیگر است افراد در روابط سالم میتوانند مستقل باشند و از یکدیگر حمایت کنند، بدون اینکه احساس ناتوانی کنند.
رویکرد و روش های درمان اختلال شخصیت وابسته
درمان این اختلال نیازمند رویکردی چندجانبه است:
- رواندرمانی (CBT): تغییر الگوهای فکری وابسته و افزایش اعتماد به نفس
- آموزش مهارتهای اجتماعی: یادگیری تصمیمگیری مستقل و نه گفتن به دیگران
- درمان دارویی: در مواردی که اضطراب و افسردگی شدید وجود دارد، داروهای ضداضطراب ممکن است کمککننده باشند.
درمان اختلال شخصیت وابسته (Dependent Personality Disorder) یک فرایند پیچیده و چند مرحلهای است که هدف آن بهبود کیفیت زندگی فرد، تقویت استقلال و کاهش رفتارهای وابسته او به دیگران است. درمان به فرد کمک میکند تا مهارت های اجتماعی خودش را تقویت کند و بتواند هیجانات و عواطفش را در روابط تنظیم کند و الگوهای وابستگی خود را شناسایی کرده و آنها را تغییر دهند، به طوری که بتوانند به دیگران نه بگویند یا در موقعیتهای مختلف مستقل عمل کنند. در نهایت افراد یاد میگیرند راهکارهای مؤثری برای حل مشکلات زندگی خود پیدا کنند و به جای اتکا به دیگران، به دنبال راهحلهای مستقل بروند.
بهطور کلی، فرایند درمان ممکن است از چند ماه تا چند سال طول بکشد اما با تعهد و همکاری طولانیمدت درمان اثربخش است و میتواند به فرد کمک کند.
نتیجهگیری
اختلال شخصیت وابسته میتواند زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد و روابط ناسالمی ایجاد کند. اما این مشکل با درمان مناسب قابل کنترل است. اگر احساس میکنید علائم این اختلال را دارید، بهتر است برای بهبود کیفیت زندگی خود اقدام کنید. کلینیک حال خوب در تهران با بهرهگیری از روانشناسان مجرب میتواند به شما در مسیر بازیابی استقلال و اعتماد به نفس کمک کند. منتظر تغییرات مثبت در زندگی خود باشید!
