بررسی علل و درمان اختلال دفع ادرار و مدفوع

بی اختیاری مدفوع و ادرار (Dysfunctional voiding) در فهرست دسته اختلالات رفتاری هیجانی که شروع آن ها معمولا در کودکی و نوجوانی است، گنجانده میشود. اختلالات دفع به گروهی از اختلالات روانی و جسمی اطلاق می‌شود که مربوط به کنترل و مدیریت فرآیندهای دفع ادرار و مدفوع هستند. این اختلالات می‌توانند به دلایل مختلفی از جمله عوامل روانی، جسمانی و اجتماعی ایجاد شوند در ادامه میتوان گفت بی‌اختیاری ادرار و مدفوع در کودکان موضوعی پیچیده و چندبعدی است که می‌تواند تأثیرات روانی و اجتماعی عمیقی بر کیفیت زندگی کودکان و خانواده‌هایشان داشته باشد.

شاخص های رشدی تسلط در کنترل عملکرد مثانه و روده فرایندهای پیچیده ای هستند که شامل کارکردهای حسی و حرکتی بوده و از طریق فعالیت های مغز هماهنگ میشوند. تسلط بر کنترل عملکرد مثانه و روده معمولا در کودکان نوپا چندماه طول میکشد. علاوه بر این  توانایی کنترل کارکردهای مثانه و روده به بلوغ سیستم های عصبی زیستی بستگی دارد اما وقتی کودکان به طور مرتب دچار بی اختیاری ادرار یا مدفوع میشوند این موضوع برای کودک و خانواده مشکل ساز است و اغلب به صورت یک بدرفتاری ارادی برداشت میشود.

اختلالات دفع، به ویژه بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، می‌توانند در هر سنی وجود داشته باشند، اما فراوانی و نوع این اختلالات در کودکان و سالمندان متفاوت است.

بی‌اختیاری ادرار چیست؟

بی‌اختیاری ادرار به وضعیتی اطلاق می‌شود که فرد نمی‌تواند به طور مناسب ادرار خود را کنترل کند و در نتیجه به نشت یا خروج ادرار نیاز پیدا می‌کند. این اختلال می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما در میان کودکان بیشتر شایع است. عوامل جسمی مانند مشکلات در سیستم عصبی، بیماری‌های مختلف مثل دیابت یا عوامل روانی مانند اضطراب و استرس می‌توانند موجب بی‌اختیاری شوند. همچنین فشارهای اجتماعی و محیطی ممکن است احساس شرم و اضطراب را در فرد افزایش دهند و موجب بی اختیاری ادرار شود.

انواع بی‌اختیاری ادرار:

• بی‌اختیاری استرس: این نوع بی‌اختیاری در زمان فعالیت‌های فیزیکی مانند سرفه، عطسه یا ورزش رخ می‌دهد.
• بی‌اختیاری اضطراری: فرد به طور ناگهانی احساس نیاز به ادرار کردن می‌کند و قادر به نگه‌داشتن آن نیست.
• بی‌اختیاری مختلط: ترکیبی از بی‌اختیاری استرس و اضطراری.
• بی‌اختیاری تاخیری: نیاز به ادرار کردن به تأخیر می‌افتد یا فرد نمی‌تواند به موقع به دستشویی برسد.

بی‌اختیاری دفع مدفوع چیست؟

بی‌اختیاری دفع به عدم توانایی کنترل دفع مدفوع اشاره دارد. این اختلال نیز می‌تواند ناشی از عوامل مختلف باشد و می‌تواند عواقب جدی برای کیفیت زندگی فرد داشته باشد. عوامل جسمی مانند بیماری‌های گوارشی، اختلالات عصبی مانند سکته مغزی، آسیب به ناحیه مقعد و ضعف عضلات و عوامل روانی مانند اضطراب شدید و استرس میتواند باعث بروز این اختلال شود. در کودکان مشکلات ارتباطی با والدین و یا احساس خجالت و شرم می‌تواند به ترس از دستشویی رفتن و در نتیجه اختلال در دفع منجر شود.

انواع بی‌اختیاری دفع:

• بی‌اختیاری فوری: فرد به ناگاه احساس دفع دارد و نمی‌تواند خود را کنترل کند.
• بی‌اختیاری مزمن: نشتی دائمی مدفوع که به دلایلی مانند ضعف عضلات مقعد ایجاد می‌شود.
• بی‌اختیاری متناوب: فرد کنترل نسبی دارد اما گاهی مشکلاتی برای کنترل دفع بروز می‌کند.

مدیریت اختلالات دفع نیاز به بررسی دقیق و شناخت دلایل اصلی دارد. اما در ادامه میتوان به روش‌های درمان اشاره کرد.

• تمرینات فیزیولوژی: تقویت عضلات.
• دارودرمانی: برای کنترل برخی نشانه‌ها
• مشاوره روانی: برای درمان علت‌های روانی به خصوص با والدین کودک
• بررسی رفتار والدین با کودک و نوع فرزندپروری
• تغییرات در سبک زندگی: مانند تغییرات غذایی و روانی.

درمان و تشخیص اختلالات دفعی

درمان و تشخیص اختلالات دفعی، به ویژه بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، نیاز به رویکردی جامع و چندجانبه دارد. در ادامه، مراحل مختلف تشخیص و درمان اختلالات دفعی را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

تشخیص اختلالات دفعی

1. ارزیابی تاریخچه پزشکی:
   • جمع‌آوری اطلاعات در مورد سابقه پزشکی و روانی فرد، از جمله هرگونه وضعیت پزشکی موجود و سابقه خانوادگی بیماری‌های مرتبط.
   • مستندسازی نشانه‌ها و زمان وقوع آنها (مثلاً عدد دفعات بی‌اختیاری، زمان‌های اتفاق افتادن و شرایط مرتبط).
   • تشخیص بی اختیاری مدفوع نباید قبل از 4 سالگی و تشخیص بی اختیاری ادرار نیز نباید قبل از 5 سالگی گذاشته شود زیرا این اعداد نشان دهنده سن هایی هستند که کودک معمولا تسلط در این مهارت ها را به دست می آورد.
2. معاینه فیزیکی:
   • انجام معاینه جسمی جهت شناسایی هرگونه ناهنجاری در بخش‌های مربوط به ادرار و مدفوع
3. آزمون‌های تشخیصی:
   • آزمون‌های آزمایشگاهی:ممکن است شامل تجزیه و تحلیل ادرار و مدفوع، آزمایش خون و دیگر آزمایش‌های مرتبط باشد.
   • آزمون‌های تصویربرداری:مانند سونوگرافی یا سیستومتری (برای بررسی ظرفیت مثانه و فشار).
   • پرسشنامه‌ها و ارزیابی‌های بالینی:برای ارزیابی شدت و نوع بی‌اختیاری، و تأثیر آن بر کیفیت زندگی فرد انجام می‌شود.

درمان اختلالات دفعی

درمان اختلالات دفعی معمولاً شامل ترکیبی از روش‌های زیر است:

1. روش‌های رفتاری:
   • تمرینات کگلی:تقویت عضلات pelvic برای بهبود کنترل ادرار و مدفوع.
   • ایجاد عادات منظم:تعیین زمان‌های مشخص برای رفتن به دستشویی به منظور کمک به یادآوری.
2. مدیریت دارویی:
   • استفاده از داروهایی برای کنترل علائم، مانند داروهای انتی‌کولینرژیک (برای بی‌اختیاری اضطراری) یا داروهای ملین (برای اختلالات دفع).
3. مشاوره و روان‌درمانی:
   • کمک به افراد برای رویارویی با اضطراب و افسردگی مرتبط با اختلال دفع.
   • درمان شناختی-رفتاری (CBT) می‌تواند به فرد کمک کند که بهتر دانش و نگرش خود را نسبت به اختلال مدیریت کند.

 به طور کلی میتوان گفت تشخیص و درمان اختلالات دفعی نیاز به یک رویکرد جامع و چندجانبه دارد، که شامل بررسی تاریخچه بیمار، معاینه جسمی، آزمون‌های آزمایشگاهی و تصویربرداری و نهایتاً انتخاب روش‌های درمانی مؤثر است. افراد باید تحت نظر متخصصین مربوطه قرار بگیرند تا بهترین برنامه درمانی بر اساس نیازهای خاص خود را دریافت کنند.

منابع

1. Katherine O’Spay, “Urinary Incontinence: A Practical Guide.” (2020)
2. R. T. P. Rodrigues et al., “Fecal Incontinence: Evaluation and Management.” Journal of Colorectal Surgery, 2023.
3. Kaplan, H. I., & Sadock, B. J. (2020). Kaplan & Sadock’s Comprehensive Textbook of Psychiatry.