اضطراب یک احساس طبیعی و عاطفی است که میتواند بهعنوان واکنشی به استرس یا خطرات مختلف شناخته شود. این احساس معمولاً شامل ترس، نگرانی، و تنش فیزیکی است و میتواند در موقعیتهای مختلف زندگی بروز پیدا کند. در عین حال، اضطراب به نوعی به ما کمک میکند تا خود را برای مواجهه با موقعیتهای چالشبرانگیز آماده کنیم. زمانیکه اضطراب شدید و مداوم باشد و بر عملکرد روزمره فرد تأثیر منفی بگذارد، میتواند به یک اختلال اضطرابی تبدیل شود.
افرادی که دچار اضطراب شدید میشوند ممکن است نشانههای متفاوتی را تجربه کنند، از تپش قلب و تعریق گرفته تا احساس نگرانی مفرط و افکار منفی. این علائم میتوانند بهطور ناگهانی یا بهتدریج ظاهر شوند و بر کیفیت زندگی و سلامت فیزیک فرد تأثیر بگذارند. آیا این نشانهها را در خود یا اطرافیان دیدهاید؟ ادامه مطلب را بخوانید تا با علائم، علل و روشهای درمان اختلالات اضطرابی بیشتر آشنا شوید.
انواع اختلال اضطراب و نشانههای هر کدام
تجربه ی اضطراب در شرایط مختلف و افراد، ممکن است یکسان نباشد. این تفاوتها نهتنها در علائم، بلکه در عوامل محرک، مدتزمان و شدت اضطراب نیز مشهودند. مطابق با راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، انواع اختلالات اضطرابی به چند گروه اصلی تقسیم میشوند که هر یک دارای ویژگیها و نشانههای خاصی هستند.
1. اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder – GAD)
این اختلال با نگرانی مفرط و غیرقابل کنترل درباره مسائل روزمره، از جمله کار، بهداشت، و روابط اجتماعی، مشخص میشود. افراد مبتلا به GAD معمولاً به مدت شش ماه یا بیشتر از این نوع اضطراب رنج میبرند. علائم این اختلال شامل: خستگی مفرط، تحریکپذیری، مشکل در تمرکز، تنش عضلانی و اختلال در خواب است. این علائم میتوانند تأثیرات منفی بر عملکرد اجتماعی و شغلی فرد بگذارند.
2. اختلال هراس (Panic Disorder)
اختلال هراس با بروز حملات پنیک به صورت ناگهانی که بهطور معمول بدون هیچ دلیل مشخصی اتفاق میافتند، مشخص میشود. حملات پنیک میتوانند شامل احساس ترس شدید، تنگی نفس و احساس مرگ قریبالوقوع باشند. علائم شامل تند شدن ضربان قلب، تعریق، لرزش، تنگی نفس، احساس از دست دادن کنترل و احساس مرگ یا جنون هستند. فرد ممکن است از بروز دوباره حملات نگران باشد و از موقعیتهایی که ممکن است چنین حملاتی را برانگیزد اجتناب کند.
3. اختلال اضطراب اجتماعی (Social Anxiety Disorder)
این اختلال به نام فوبیای اجتماعی نیز شناخته میشود و شامل ترس شدید از قضاوت یا تحقیر در موقعیتهای اجتماعی است. این اختلال میتواند تأثیرات جدی بر روابط اجتماعی و کیفیت زندگی فرد داشته باشد. علائم شامل ترس از حضور در موقعیتهای اجتماعی، نگرانی زیاد دربارهی قضاوت شدن، و اجتناب از تعاملات اجتماعی و موقعیتهای خاص هستند.
4. فوبیاها (Phobias)
فوبیا نوعی ترس شدید و غیرمنطقی از اشیاء، افراد یا موقعیتهاست که میتواند با واکنشهای جسمی و عاطفی شدید همراه باشد. فوبیاها میتوانند به دو دسته فوبیاهای خاص و فوبیاهای اجتماعی تقسیم شوند. علائم شامل احساس ترس، تعریق، تپش قلب و تمایل به اجتناب از موقعیتهای مرتبط با ترس هستند. بهعنوان مثال، فردی که از ارتفاع میترسد، ممکن است از رفتن به مکانهای بلند خودداری کند.
5. اختلال اضطراب جدایی (Separation Anxiety Disorder)
این اختلال بیشتر در کودکان دیده میشود و با ترس زیاد در جدایی از والدین یا مراقبان نزدیک مشخص میشود. این اختلال میتواند سبب بروز نگرانی اجتماعی و مشکلات در عملکرد روزانه گردد. علائم شامل نگرانی مفرط از آسیب دیدن والدین، کابوسهای مرتبط با جدایی و اجتناب از جدایی از فرد مورد نظر است.
عوامل موثر در شکل گیری اختلال اضطراب
اختلالات اضطرابی یکی از شایعترین انواع اختلالات روانی هستند و شکلگیری آنها تحت تأثیر مجموعهای از عوامل بیولوژیکی، روانشناختی و محیطی قرار دارد.
1. عوامل بیولوژیکی
- ژنتیک: عوامل ژنتیکی میتوانند در بروز اختلالات اضطرابی نقش داشته باشند. مطالعات نشان دادهاند که خطر ابتلا به اضطراب در افرادی که عضو خانواده افراد دارای اختلالات اضطرابی هستند، بیشتر است.
- نوروترنسمیترها: اختلالات در سطح نوروترنسمیترهایی مانند سراتونین و دوپامین میتواند به ظهور اختلالات اضطرابی منجر شود.
2. عوامل روانشناختی
- شخصیت و افکار منفی: افرادی که دارای ویژگیهای شخصیتی خاصی مانند نگرانی شدید یا افکار منفی هستند، بیشتر در معرض ابتلا به اختلالات اضطرابی قرار دارند.
3. عوامل محیطی و اجتماعی
- تجربیات منفی دوران کودکی و عوامل فرهنگی و اجتماعی نیز میتوانند در شکلگیری اضطراب تأثیرگذار باشند.
تشخیص و درمان اختلالات اضطرابی
تشخیص اختلالات اضطرابی معمولاً از طریق ارزیابی بالینی و بر اساس معیارهای تشخیصی DSM-5 انجام میشود. درمان این اختلالات شامل:
- رواندرمانی: مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT) که به تغییر الگوهای فکری منفی کمک میکند.
- دارو درمانی: شامل استفاده از داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی.
- تغییرات سبک زندگی: مانند ورزش منظم، تغذیه سالم و تمرینات آرامسازی ذهنی.
جمعبندی
اختلالات اضطرابی از شیوع بالایی برخوردارند و میتوانند تأثیرات جدی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشند. با این حال، این اختلالات قابل تشخیص و درمان هستند و آگاهی بیشتر از علائم و روشهای درمان میتواند به بهبود کیفیت زندگی افراد کمک کند.
