نگرانی افراد در ارتباط با افزایش یا کاهش وزنی که دارند همیشه مورد توجه قرار گرفته است؛ رژیم ها، داروها، مشاورین تغذیه و… راهکارهای مختلفی در این زمینه ارائه داده اند اما این نگرانی به اینجا محدود نمی شود. خیلی از افراد هویت شان را به وزنی که دارند یا باید داشته باشند گره می زنند و ارتباط مطلوبی با غذا خوردن ندارند.
اختلالات خوردن گروهی از اختلالات روانی هستند که به الگوهای غیرطبیعی و غیر سالم تغذیه اشاره دارند و میتوانند تأثیرات عمیق و منفی بر سلامتی جسمی و روانی افراد داشته باشند. با توجه به افزایش شیوع این اختلالات در چند دهه اخیر و تأثیرات آن بر کیفیت زندگی، ضروری است که به مطالعه و شناخت این موضوع بپردازیم.
علت ابتلا به اختلالات تغذیه چیست؟
علل اختلالات خوردن پیچیده و چندبعدی هستند و شامل ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و روانی میشوند. تحقیقات نشان دادهاند که فشارهای اجتماعی و تصویری منفی از بدن، نقش مهمی در بروز این اختلالات دارند. همچنین عوامل روانی مانند اضطراب و افسردگی نیز میتوانند خطر ابتلا به اختلالات خوردن را افزایش دهند.
بررسی انواع اختلالات تغذیه و خوردن
- بیاشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa)
- پرخوری عصبی (Bulimia Nervosa)
- اختلال پرخوری (Binge Eating Disorder)
سایر اختلالات خوردن یا تغذیه نیز وجود دارد که به طور معمول مربوط به دوران نوجوانی و کودکی هستند مثل هرزه خواری که در اختلالات رشد عصبی و اختلالات مربوط به دوران کودکی آن را بررسی خواهیم کرد.
1) بیاشتهایی عصبی چیست؟
بیاشتهایی عصبی یکی از جدیترین اختلالات خوردن است که در آن فرد بهطور مداوم از خوردن غذا اجتناب میکند و دچار ترس شدید از افزایش وزن میشود. علائم این اختلال شامل:
- کاهش وزن شدید
- ترس مفرط از چاق شدن
- تصویر منفی از بدن
- ورزش بیش از حد
بیاشتهایی عصبی (آنورکسیا نروزا) یکی از انواع اختلالات خوردن است که با کاهش وزن شدید، ترس افراطی از چاق شدن و تصویر منفی از بدن شناخته میشود. افراد مبتلا، با وجود لاغری، خود را به شکل ناراحتکنندهای چاق تصور میکنند. این اختلال بیشتر در زنان جوان رایج است، اما ممکن است در مردان و سایر گروههای سنی نیز دیده شود.
افراد مبتلا به بیاشتهایی عصبی معمولاً به شدت کالری دریافتی خود را محدود کرده و از غذا خوردن اجتناب میکنند. این رفتار منجر به کاهش وزن غیرطبیعی و سوءتغذیه میشود. یکی از ویژگیهای بارز این اختلال، ترس مفرط از افزایش وزن است، بهگونهای که فرد حتی با کاهش وزن شدید، همچنان احساس چاقی میکند.
این افراد اغلب رژیمهای غذایی سختگیرانهای اتخاذ کرده و مصرف بسیاری از گروههای غذایی را کنار میگذارند. به عنوان مثال، ممکن است تنها میوه و سبزیجات مصرف کرده و از غذاهای حاوی چربی و قند پرهیز کنند. آنها از خوردن مواد غذایی پرکالری خودداری کرده و وسواس شدیدی نسبت به کنترل وزن خود دارند.
علاوه بر محدودیتهای غذایی، برخی افراد مبتلا به بیاشتهایی عصبی برای سوزاندن کالری، فعالیت بدنی شدیدی انجام میدهند. این فعالیتها میتوانند شامل ورزشهای طاقتفرسا و مداوم باشند که منجر به تحلیل رفتن بدن و تشدید مشکلات سلامتی میشود.
علت ابتلا به بی اشتهایی عصبی
عوامل روانی: مانند اضطراب و افسردگی. برخی افراد ممکن است برای کنترل احساسات منفی خود به غذا خوردن پاسخ دهند.
عوامل اجتماعی: نظیر فشار فرهنگی برای داشتن یک بدن لاغر و جذاب میتواند تأثیر زیادی بر روی فرد داشته باشد.
عوامل ژنتیکی: برخی تحقیقات نشان میدهند که استعدادهای ژنتیکی نیز میتوانند در بروز این اختلال نقش داشته باشند.
کم اشتهایی عصبی باعث آسیب های جسمی و روانی شدیدی می شود؛ مشکلات قلبی، کاهش تراکم استخوان ها، بروز افسردگی و اضطراب و… از جمله عوارضی است که این اختلال به همراه دارد. شناسایی و درمان به موقع این اختلال میتواند در بهبود کیفیت زندگی فرد و جلوگیری از عوارض جدی مؤثر باشد.
2) پراشتهایی عصبی Bulimia nervosa چیست؟
پراشتهایی عصبی یکی از اختلالات خوردن است که با دورههای پرخوری افراطی همراه با رفتارهای پاکسازی (مانند استفراغ عمدی، استفاده از داروهای مسهل یا ورزش شدید) مشخص میشود. افراد مبتلا معمولاً برای مدیریت وزن خود دچار اضطراب و احساس گناه میشوند.
اصطلاح “پراشتهایی عصبی” از ریشههای یونانی و لاتین به معنای “گرسنگی گاوی” و “درگیری عصبی” گرفته شده است. برخلاف بیاشتهایی عصبی، افراد مبتلا به پراشتهایی عصبی معمولاً وزن طبیعی دارند اما نمیتوانند پرخوری خود را کنترل کنند. آنها در واکنش به ناراحتیهای هیجانی، به پرخوری روی میآورند و پس از آن، اقدامات جبرانی مانند استفراغ یا ورزش افراطی انجام میدهند.
نشانههای پراشتهایی عصبی
- دورههای پرخوری افراطی
فرد در بازههای زمانی مشخص مقدار زیادی غذا میخورد و توانایی کنترل آن را ندارد. این دورهها معمولاً با استرس، اضطراب یا احساس خشم همراه هستند. بهعنوان مثال، ممکن است فرد در یک شب مقدار زیادی بستنی، شکلات و چیپس بخورد تا استرس امتحان را کاهش دهد.
- رفتارهای پاکسازی
پس از پرخوری، فرد برای جلوگیری از افزایش وزن، رفتارهای جبرانی انجام میدهد که شامل استفراغ عمدی، مصرف داروهای مسهل، روزهداری یا ورزش شدید است.
- احساس گناه و شرم
افراد مبتلا معمولاً پس از پرخوری احساس گناه و شرم میکنند. این احساسات میتوانند آنها را به سمت رفتارهای جبرانی سوق دهند و چرخهای از پرخوری و پاکسازی ایجاد کنند.
- وسواس نسبت به وزن و ظاهر
این افراد حساسیت بالایی نسبت به وزن و شکل بدن خود دارند و ممکن است بهطور مداوم خود را وزن کنند یا رژیمهای سختگیرانهای را دنبال کنند.
عوامل مؤثر در پراشتهایی عصبی
عوامل مختلفی در ایجاد این اختلال نقش دارند:
- عوامل روانی: اضطراب، افسردگی و احساس کمبود عزتنفس میتوانند منجر به پرخوری و رفتارهای جبرانی شوند.
- فشار اجتماعی: ایدهآلهای اجتماعی در مورد لاغری، فشارهای خانوادگی و محیطی در دوران بلوغ نیز از عوامل تأثیرگذار هستند.
پیامدهای پراشتهایی عصبی
این اختلال میتواند عوارض جسمی و روانی شدیدی داشته باشد، از جمله:
- مشکلات قلبی: استفراغ مکرر باعث اختلالات الکترولیتی شده و خطر مشکلات قلبی را افزایش میدهد.
- آسیب به دستگاه گوارش: استفراغ مکرر ممکن است به مری و دندانها آسیب برساند و مشکلات گوارشی ایجاد کند (Gonzalez et al., 2009).
3) اختلال پرخوریBinge Eating Disorder چیست؟
این اختلال مشابه پرخوری عصبی است، اما افراد مبتلا به آن برخلاف بیماران مبتلا به بولیمیا، از روشهای پاکسازی مانند استفراغ یا مصرف ملینها استفاده نمیکنند. این اختلال معمولاً منجر به افزایش وزن و چاقی میشود.
درمان اختلالات خوردن
اختلالات خوردن در سطح فردی و روابط بین فردی پیامدهای مختلفی برای فرد ایجاد میکند؛ از آسیب و مشکلات گوارشی و قلبی گرفته تا بروز اضطراب و افسردگی را میتوان پیامدهای ناشی از این اختلالات دانست.
آیا اختلالات خوردن درمانپذیرند؟ بله، اما میزان موفقیت درمان به عواملی مانند نوع و شدت اختلال و تمایل فرد به دریافت کمک بستگی دارد. درمان معمولاً رویکردی چندجانبه دارد:
- درمانهای روانشناختی: به فرد کمک میکنند تا تصورات نادرست خود را اصلاح کرده و به درک واقعیتری از خود دست یابد.
- دارو درمانی: داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب، طبق نظر متخصص، میتوانند در مدیریت علائم مؤثر باشند.
- حمایت اجتماعی: نقش خانواده و دوستان در فرآیند بهبودی بسیار مهم است.
با دریافت درمان مناسب، بسیاری از افراد میتوانند بهبود یافته و زندگی سالمتری را تجربه کنند.
جمعبندی
اختلالات خوردن یک مشکل جدی هستند که نیاز به درمان سریع و مناسب دارند. آگاهی از علائم و پیامدهای این اختلالات میتواند به پیشگیری و درمان زودهنگام کمک کند. اگر شما یا فردی که میشناسید با این مشکلات مواجه هستید، حتماً به متخصصان سلامت روان مراجعه کنید.
