علائم اوتیسم در نوجوانان ممکن است در فهم کنایه و قواعد نانوشته جمع، سازگاری با تغییر برنامه یا تحمل صدا و نور زیاد دیده شوند. بعضی نوجوانان سالها راههایی برای کنار آمدن با این موقعیتها پیدا کردهاند و خانواده تازه با پیچیدهتر شدن روابط، تغییر مدرسه یا افزایش مسئولیتها متوجه دشواریها میشود.
اگر احساس میکنید فرزندتان در دوره بلوغ بیشتر مضطرب یا خسته میشود، ابتدا ببینید چه چیزی در زندگی او تغییر کرده است. فشار درس، شلوغی مدرسه، آزار همسالان، خواب ناکافی یا درد ممکن است در تغییر رفتار نقش داشته باشند. شناخت موقعیتهایی که برای نوجوان دشوار شدهاند به شما کمک میکند حمایت مناسبتری پیدا کنید.
فهرست مطالب این مقاله
Toggleعلائم اوتیسم در نوجوانان چگونه دیده میشوند؟
اوتیسم یک وضعیت عصبرشدی است و ویژگیهای آن در افراد مختلف شکل یکسانی ندارند. برای نمونه، نوجوانی ممکن است درباره موضوع مورد علاقهاش روان و دقیق صحبت کند، اما دنبال کردن گفتوگوی چندنفره در زنگ تفریح برایش دشوار باشد.
- فهم زبان غیرمستقیم: ممکن است کنایه، شوخی یا منظور پنهان در لحن دیگران را دیرتر متوجه شود.
- تعامل با همسالان: ممکن است دوست داشته باشد به جمع بپیوندد، اما نداند چطور وارد گفتوگو شود یا چه زمانی نوبت حرف زدن اوست.
- نیاز به پیشبینیپذیری: تغییر ناگهانی معلم، کلاس یا برنامه رفتوآمد ممکن است برایش دشوار باشد.
- علایق متمرکز یا رفتارهای تکراری: ممکن است زمان زیادی را صرف یک علاقه مشخص کند یا هنگام هیجان و فشار، حرکت یا صدایی را تکرار کند.
- تفاوتهای حسی: صدای زنگ مدرسه، نور تند، بافت لباس یا بوی بعضی محصولات بهداشتی ممکن است برایش آزاردهنده باشد.
این ویژگیها زمانی برای ارزیابی معنا پیدا میکنند که در کنار سابقه رشد و تجربه نوجوان در موقعیتهای مختلف بررسی شوند. اضطراب ممکن است همراه اوتیسم باشد و خودش هم به بررسی جداگانه نیاز داشته باشد.
علائم اوتیسم خفیف در نوجوانان چه شکلی دارد؟
خانوادهها گاهی از عبارت «اوتیسم خفیف» برای توصیف نشانههایی استفاده میکنند که کمتر به چشم میآیند. نوجوان ممکن است در کلاس نمره خوبی بگیرد و با دیگران گفتوگو کند، اما برای فهمیدن شوخیها یا هماهنگ شدن با جمع تلاش زیادی کند و بعد از مدرسه به زمان و سکوت بیشتری برای استراحت نیاز داشته باشد. نیاز به حمایت میتواند از یک موقعیت تا موقعیت دیگر فرق کند.
بعضی نوجوانان، از جمله برخی دختران اوتیستیک، با تقلید از رفتار همسالان یا پنهان کردن ناراحتی خود تلاش میکنند با جمع هماهنگ شوند. به این فرایند «پنهانسازی» گفته میشود. وقتی ظاهر رفتار و تجربهای که نوجوان تعریف میکند با هم فرق دارند، هر دو را در ارزیابی در نظر بگیرید.
چگونه با نوجوان اوتیستیک رفتار کنیم؟
از خود نوجوان بپرسید چه چیزی موقعیت را برایش سخت میکند و چه کمکی را ترجیح میدهد. اگر پاسخ دادن در لحظه برایش دشوار است، بعداً در زمان آرامتر یا از راه نوشتن پیام دوباره گفتوگو کنید.
- درخواست را روشن و مشخص بگویید. مثلاً بهجای «برای فردا آماده باش»، بگویید «امشب کتاب ریاضی و دفترت را داخل کیف بگذار» و برای پاسخ دادن فرصت بدهید.
- تغییر برنامه را از قبل توضیح دهید. بگویید چه چیزی عوض میشود، چه زمانی و چه کسی همراه اوست. برای نمونه، اگر مسیر سرویس تغییر کرده، مسیر تازه و زمان تقریبی رسیدن را با هم مرور کنید.
- فشار حسی را کم کنید. اگر شلوغی زنگ تفریح آزاردهنده است، با نظر نوجوان و هماهنگی مدرسه، فضای آرامی برای استراحت کوتاه مشخص کنید.
- در لحظه فشار، گفتوگو را کوتاه کنید. وقتی چند صدا یا چند درخواست همزمان برای نوجوان سنگین شده، محیط را آرامتر کنید و سؤالها را به بعد موکول کنید.
- برای استقلال، انتخابهای واقعی بدهید. اجازه دهید درباره زمان انجام کارها یا نوع کمکی که میخواهد نظر بدهد. در صورت نیاز، کار را با هم به چند مرحله کوچک تقسیم کنید.
بلوغ، حریم خصوصی و بهداشت فردی
درباره تغییرات بدن، بوی عرق، رشد مو یا قاعدگی با زبان ساده و متناسب با نیاز نوجوان صحبت کنید. موضوع را در چند گفتوگوی کوتاه پیش ببرید و فرصت بدهید سؤالش را همان موقع یا بعداً، مثلاً با نوشتن، مطرح کند. درباره حریم خصوصی و رضایت هم مثال مشخص بزنید: هر فرد میتواند به تماس بدنی «نه» بگوید و باید به «نه» دیگران احترام بگذارد.
چطور انجام کارهای بهداشتی را آسانتر کنیم؟
اگر دوش گرفتن دشوار است، ابتدا مشخص کنید مشکل از کجاست. شاید برخورد مستقیم آب، بوی شامپو یا به خاطر سپردن ترتیب کارها آزاردهنده باشد. اگر نوجوان از فشار آب ناراحت است، میتواند جریان ملایمتر یا ریختن آب با یک ظرف را امتحان کند. اگر ترتیب مراحل دشوار است، یک یادآور کوتاه و خصوصی را با نظر خودش آماده کنید.
دوستیابی، مدرسه و قلدری
اگر نوجوان دوست دارد ارتباط بیشتری داشته باشد، فعالیتی کوچک بر پایه علاقه مشترک میتواند شروع مناسبی باشد. از او بپرسید چه نوع ارتباطی را ترجیح میدهد؛ ممکن است یک دوست نزدیک یا یک فعالیت دونفره برایش رضایتبخش باشد.
اگر نوجوان ناگهان از رفتن به مدرسه یا حضور در یک کلاس خاص پرهیز میکند، در زمان مناسب درباره اتفاقات آن محیط سؤال کنید. در صورت مطرح شدن تمسخر، تهدید یا طرد شدن، با مدرسه برای رسیدگی و تعیین یک بزرگسال قابل اعتماد هماهنگ کنید تا نوجوان بداند در صورت تکرار به چه کسی مراجعه کند.
اضطراب و تغییر رفتار؛ چه زمانی کمک بگیریم؟
اگر اضطراب پس از موقعیت خاصی بیشتر میشود، با نوجوان مرور کنید پیش از آن چه اتفاقی افتاده و چه چیزی کمک کرده است. برای مثال، اگر امتحان در محیط شلوغ دشوار است، شاید اطلاع قبلی از برنامه یا هماهنگی برای فضایی آرامتر مفید باشد.
اگر نگرانی درباره اوتیسم دارید یا اضطراب، تغییر خواب، کنارهگیری یا افت عملکرد ادامه پیدا کرده و زندگی روزمره را مختل میکند، برای ارزیابی با پزشک یا متخصص سلامت روان کودک و نوجوان گفتوگو کنید. نمونههایی از تجربه نوجوان در خانه و مدرسه میتواند به ارزیابی کمک کند. در صورت خطر فوری آسیب به خود یا دیگران، از خدمات اورژانسی محل زندگی کمک بگیرید.
برای گفتوگو درباره اضطراب، ارتباط خانوادگی یا چالشهای مدرسه میتوانید با خدمات مشاوره کودک و نوجوان کلینیک حال خوب آشنا شوید.
آمادگی برای بزرگسالی، تحصیل و کار
برنامهریزی را با علاقهها و هدفهای خود نوجوان شروع کنید. اگر به فعالیتی علاقه دارد، با هم یک تجربه کوتاه و قابل پیشبینی، مثل بازدید از یک محیط آموزشی یا انجام کاری مشخص، ترتیب دهید. پس از آن درباره بخشهای راحت یا دشوار تجربه و نوع حمایتی که برای قدم بعدی مفید است صحبت کنید.
پرسشهای متداول
آیا اوتیسم میتواند در نوجوانی برای اولین بار تشخیص داده شود؟
بله. ویژگیهای اوتیسم به دوره رشد مربوطاند و ممکن است تا نوجوانی کمتر آشکار باشند. متخصص برای ارزیابی، هم تجربه فعلی نوجوان و هم سابقه رشد او را بررسی میکند.
آیا بلوغ باعث بدتر شدن اوتیسم میشود؟
با تغییرات بدن، پیچیدهتر شدن روابط یا ورود به مدرسه جدید، بعضی ویژگیها ممکن است بیشتر به چشم بیایند و نیاز به حمایت تغییر کند. اگر تغییر رفتار شدید، ناگهانی یا ماندگار است، علتهای احتمالی مثل درد، مشکل خواب، اضطراب و آزار در مدرسه را هم بررسی کنید.
آیا نوجوان اوتیستیک ممکن است خوب صحبت کند و نمرههای بالایی بگیرد؟
بله. نوجوان ممکن است در درس یا گفتوگوی دونفره توانمند باشد و همزمان برای دنبال کردن مکالمه گروهی، سازگاری با تغییر برنامه یا تحمل محیط شلوغ به کمک نیاز داشته باشد.
از کجا بفهمیم کنارهگیری نوجوان به اوتیسم مربوط است یا اضطراب؟
به زمان شروع، موقعیت و تجربه خود نوجوان توجه کنید. اگر کنارهگیری تازگی دارد، با ترس یا ناراحتی همراه است یا حضور در مدرسه و فعالیتهای دلخواهش را مختل کرده، ارزیابی تخصصی میتواند به روشن شدن علت کمک کند.
آیا لازم است حرکتهای تکراری نوجوان را متوقف کنیم؟
اگر حرکت بیخطر است، معمولاً نیازی به متوقف کردن آن نیست. اگر درد، آسیب یا اختلال جدی در فعالیتهای روزمره ایجاد میکند، موقعیت شروع آن را بررسی کنید و درباره حمایت مناسب با متخصص مشورت کنید.
این مطلب برای آگاهیرسانی نوشته شده و جای ارزیابی فردی را نمیگیرد.
منابع
- نشانههای اوتیسم در کودکان و نوجوانان، NHS
- اختلال طیف اوتیسم در افراد زیر ۱۹ سال؛ حمایت و مدیریت، NICE، راهنمای CG170
- بلوغ؛ راهنمای خانوادههای نوجوانان اوتیستیک، Autism Central، NHS



