اختلالات جنسی روانی: بررسی انواع، روش درمان و علت ابتلا

سلامت جنسی بخش مهمی از سلامت روان و جسم انسان است. هرگونه اختلال در میل، برانگیختگی یا رفتار جنسی می‌تواند کیفیت زندگی فرد و روابط او را به‌طور جدی تحت‌تأثیر قرار دهد. در روان‌شناسی بالینی، اختلالات جنسی به سه دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند:

1. اختلالات کارکرد جنسی (Sexual Dysfunctions)
2. ناسازگاری جنسیتی (Gender Dysphoria)
3. اختلالات پارافیلیک (Paraphilic Disorders)

در این مقاله به‌طور ویژه به دو دسته‌ی پرکاربرد یعنی اختلالات کارکرد جنسی و پارافیلیا می‌پردازیم و تفاوت آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

چرخه‌ی جنسی چیست؟

چرخه‌ی جنسی (Human Sexual Response Cycle) یک مدل علمی است که روند واکنش‌های جسمی و روانی افراد را در طول فعالیت جنسی توضیح می‌دهد. این چرخه اولین‌بار توسط مسترز و جانسون (Masters & Johnson) در دهه‌ی ۱۹۶۰ معرفی شد و بعداً توسط کاپلان و سپس DSM-5 تکمیل شد.
چرخه‌ی جنسی شامل چهار مرحله است:

1. میل جنسی (Desire) : احساس تمایل و کشش به رابطه
2. برانگیختگی (Arousal/Excitement) : تغییرات جسمی مثل افزایش ضربان قلب، نعوظ در مردان و ترشح و تورم اندام تناسلی در زنان
3. ارگاسم Orgasm: اوج لذت جنسی همراه با انقباضات عضلانی و در مردان معمولاً همراه با انزال
4.  فرونشینی Resolution: بازگشت بدن به حالت عادی و احساس آرامش.

هرگونه اختلال در یکی از این مراحل می‌تواند به شکل اختلال جنسی بروز کند.

اختلالات کارکرد جنسی (Sexual Dysfunctions)

این دسته به مشکلاتی اشاره دارد که در روند طبیعی چرخه‌ی پاسخ جنسی (میل، برانگیختگی، ارگاسم و پایان) رخ می‌دهد. این اختلالات باعث کاهش رضایت جنسی، استرس فردی و تنش در روابط می‌شوند.

مهم‌ترین انواع اختلالات جنسی:

1. اختلال میل جنسی: کاهش یا نبود تمایل به فعالیت جنسی.
2. اختلال برانگیختگی جنسی: شامل اختلال نعوظ در مردان و مشکل در برانگیختگی یا خشکی واژن در زنان.
3. اختلال ارگاسمی: تأخیر یا ناتوانی در رسیدن به اوج لذت جنسی.
4. اختلال درد جنسی: مانند دیسپارونیا (درد هنگام رابطه) یا واژینیسموس (انقباض غیرارادی عضلات واژن).

اختلالات پارافیلیک (Paraphilic Disorders)

پارافیلیا به الگوهای برانگیختگی جنسی غیرمعمول اشاره دارد که به اشیاء، موقعیت‌ها یا افراد خاص وابسته است. داشتن پارافیلیا به‌خودی‌خود اختلال محسوب نمی‌شود؛ تنها زمانی که باعث رنج شدید فرد یا آسیب به دیگران شود، در دسته‌ی اختلالات پارافیلیک (Paraphilic Disorders) قرار می‌گیرد.

مهم‌ترین انواع پارافیلیک دیس‌اُردرها:

1. نمایش‌گری (Exhibitionistic Disorder): تمایل به نمایش اندام جنسی در مکان عمومی.
2. تماشاگری (Voyeuristic Disorder): لذت جنسی از دیدن افراد بدون اطلاع آن‌ها.
3. یادگارخواهی (Fetishistic Disorder): برانگیختگی جنسی از اشیای بی‌جان یا قسمت خاصی از بدن.
4. بچه‌خواهی (Pedophilic Disorder): گرایش جنسی به کودکان (از خطرناک‌ترین انواع).
5. آزارخواهی یا آزارگری جنسی (Sexual Masochism/Sadism Disorders): برانگیختگی از درد دادن یا درد کشیدن.
6. مرده‌خواهی (Necrophilic Disorder) و سایر موارد نادر.

تفاوت اختلالات جنسی و پارافیلیا

بررسی اختلالات جنسی در زنان و مردان

تفاوت‌های جنسی در بروز اختلالات مشخص است: زنان بیشتر در زمینه‌ی میل، برانگیختگی و درد دچار مشکل می‌شوند، در حالی که مردان بیشتر با اختلالات نعوظ و انزال مواجه‌اند. درمان این مشکلات معمولاً نیازمند رویکردی جامع است که شامل روان‌درمانی، دارودرمانی، آموزش جنسی و بهبود ارتباط میان زوجین می‌شود. آگاهی‌بخشی و توجه به سلامت جنسی زنان و مردان نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی فردی و روابط عاطفی دارد.

اختلال جنسی در زنان

شایع‌ترین اختلالات جنسی زنان شامل: کاهش میل یا برانگیختگی جنسی، اختلال ارگاسمی و اختلال درد/دخول است.

بسیاری از زنان ممکن است به دلیل تغییرات هورمونی (یائسگی، بارداری، شیردهی)، مشکلات جسمی یا استرس و باورهای فرهنگی منفی، دچار کاهش لذت جنسی یا درد در هنگام رابطه شوند. این مشکلات نه‌تنها سلامت جسمی را تحت تأثیر می‌گذارند، بلکه می‌توانند باعث اضطراب، افسردگی و تنش در روابط زناشویی شوند.

اختلال جنسی در مردان

شایع‌ترین اختلال جنسی در مردان: اختلال نعوظ، انزال زودرس یا تأخیری و کاهش میل جنسی هستند.

این اختلالات می‌توانند ناشی از بیماری‌های جسمی مانند دیابت و مشکلات قلبی–عروقی یا عوامل روانی مانند اضطراب عملکرد و استرس باشند. مردانی که با این مشکلات مواجه‌اند، اغلب احساس کاهش اعتمادبه‌نفس و فشار روانی شدید را تجربه می‌کنند.

علت ابتلا به اختلالات جنسی

اختلالات جنسی معمولاً علت واحدی ندارند و نتیجه‌ی ترکیب عوامل مختلف زیستی، روانی و اجتماعی هستند.

از نظر زیستی، تغییرات هورمونی، بیماری‌هایی مانند دیابت و مشکلات قلبی–عروقی یا عوارض دارویی می‌توانند عملکرد جنسی را مختل کنند. از نظر روانی، افسردگی، اضطراب، استرس و تجربه‌های منفی گذشته نقش مهمی دارند. در بعد اجتماعی نیز تعارض‌های زناشویی، فشارهای فرهنگی و ناآگاهی درباره سلامت جنسی می‌توانند زمینه‌ساز این مشکلات باشند. به همین دلیل درمان مؤثر نیازمند رویکردی جامع است که همه‌ی این ابعاد را در نظر بگیرد.

درمان اختلالات جنسی

اگر شما یا همسرتان با مشکلات جنسی مواجه هستید، مراجعه به یک مرکز تخصصی می‌تواند اولین قدم برای درمان مؤثر باشد. در کلینیک حال خوب تیمی از روان‌شناسان، روان‌پزشکان و درمانگران متخصص در زمینه‌ی اختلالات جنسی آماده‌اند تا با استفاده از جدیدترین رویکردهای علمی، به شما در بهبود کیفیت زندگی و روابطتان کمک کنند. مراجعه به یک مرکز معتبر، علاوه بر دریافت درمان مناسب، باعث می‌شود فرد در محیطی امن و بدون قضاوت بتواند نگرانی‌های خود را مطرح کند.

روش های درمانی که در کلینک روانشناسی حال خوب برای درمان اختلالات جنسی مورد استفاده قرار میگیرد شامل:

1. روان‌درمانی: درمان شناختی-رفتاری (CBT)، زوج‌درمانی، درمان‌های مبتنی بر ذهن‌آگاهی.
2. دارودرمانی: داروهای بهبود عملکرد جنسی یا کاهش میل جنسی (در اختلالات پارافیلیک خطرناک).
3. آموزش جنسی: افزایش آگاهی درباره بدن و رابطه سالم.
4. تکنیک‌های رفتاری: برای کنترل انزال یا کاهش اضطراب عملکرد.

نتیجه‌گیری

اختلالات جنسی و پارافیلیا هر دو می‌توانند کیفیت زندگی فرد و روابط بین‌فردی را مختل کنند، اما از نظر ماهیت با یکدیگر تفاوت دارند.

اختلالات کارکرد جنسی به مشکلات در عملکرد طبیعی جنسی مربوط می‌شوند، در حالی که اختلالات پارافیلیک به الگوهای غیرمعمول و گاه خطرناک برانگیختگی جنسی اشاره دارند. تشخیص صحیح، مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک و دریافت درمان تخصصی می‌تواند به بهبود وضعیت فرد و پیشگیری از آسیب‌های فردی و اجتماعی کمک کند.

در کلینیک حال خوب تیمی از روان‌شناسان، روان‌پزشکان و درمانگران متخصص در زمینه‌ی اختلالات جنسی آماده‌اند تا با استفاده از جدیدترین رویکردهای علمی، به شما در بهبود کیفیت زندگی و روابطتان کمک کنند. مراجعه به یک مرکز معتبر، علاوه بر دریافت درمان مناسب، باعث می‌شود فرد در محیطی امن و بدون قضاوت بتواند نگرانی‌های خود را مطرح کند.